Ilustracyjnaje fota by Stefan Sauer, Picture Alliance via Getty Images

Ilustracyjnaje fota by Stefan Sauer, Picture Alliance via Getty Images

«Naša Niva» i raniej viedała pra hrupu aktyvistaŭ z Hrodzienščyny «Sudy, zatrymańni. Hrodna i vobłaść», jakaja hurtavała ludziej ź niekalki haradoŭ i dziejničała ŭ roznych kirunkach.

Napačatku, u 2020-m, inicyjatyva zajmałasia manitorynham i fiksacyjaj palityčna matyvavanych sudoŭ u Hrodnie i jašče niekalkich haradach vobłaści. Z časam taksama zaniałasia analizam represij, što adbyvajucca ŭ krainie. Jany viadomyja jašče pa naźvie akaŭnta svajho telehram-kanała: @grodno_grab.

Mienavita hetym ludziam, jak my vyśvietlili, pryjšła ideja pačać pisać biełarusam, jakija pakidali kamientary ŭ pratesnych čatach i hrupach, i vučyć ich, jak vydalić tyja staryja kamientary i jak abaraniać siabie.

A try tydni tamu jany jašče prezientavali bota, jaki dapamahaje ŭłasnaručna vydalić kamientary ŭ telehramie. 

Voś što jany raskazali «Našaj Nivie».

Čamu stali šukać kamientary i pisać kamientataram?

Aktyvisty pryjšli da vysnoŭ, što ŭ mnohich vypadkach adpraŭny punkt represij — ličbavyja ślady. Raniej pakinutyja paviedamleńni, niedastatkova abaronieny telehram-akaŭnt…

«Naša meta — pasprabavać vyratavać usich kamientataraŭ ź niebiaśpiečnymi akaŭntami. Dla hetaha my infarmujem ludziej u farmacie person-to-person, asabistym paviedamleńniem, pra toje, što im moža pahražać i što z hetym možna zrabić.

Važna, kab ludzi viedali, što ŭ ich vypadku jość ryzyka zatrymańnia. I što treba być da jaho padrychtavanym, da prykładu, pačyścić inšyja svaje akaŭnty i elektronnyja pryłady, a taksama pakłapacicca pra svaich blizkich.

My ličym, što pakul jość šaniec vyratavać čałavieka ad represij, varta hety šaniec vykarystoŭvać», — tłumačać aktyvisty.

Što jany prosiać rabić tych, kamu pišuć?

Ludziam paviedamlajuć, jakija ich paviedamleńni zastajucca bačnyja ŭ čatach ci na resursach i padkazvajuć, jak ich vydalić. Kamientataraŭ pravaabaroncy šukajuć śpiecyjalnym pošukavym botam.

Reč u tym, što paviedamleńni, jakija visiać u čatach, farmalna interpretujucca jak «pravaparušeńnie/złačynstva, jakoje praciahvajecca». Kali da čałavieka paśla pryjduć milicyjanty, a paviedamleńni ŭžo daŭno vydalenyja, moža akazacca tak, što termin daŭniny pravaparušeńnia/złačynstva paličać skončanym.

Taksama pravaabaroncy tłumačać, jak vydalić telehram-akaŭnty i stvaryć ich nanova.

«Kali čałavieka jašče nie zdeananimizavali, to heta vyratuje ad vypadku, kali akaŭnt vypadkova patrapić pad uvahu. Takija vypadki časta byvajuć, i ludzi paśla atrymlivajuć realnyja terminy. A kali čałavieka ŭžo zdeananimizavali, to z vydaleńniem, pa-pieršaje, vydalajecca bolšaja častka suviaziaŭ akaŭnta (taksama jon vydalajecca z kantaktaŭ inšych), a, pa-druhoje, možna ŭ vypadku zatrymańnia skazać, što kamientaryi pisaŭ nie ty», — kažuć aktyvisty.

Kolki biełarusaŭ moža trapić pad represii za kamientary?

U bazie aktyvistaŭ z čataŭ, pryznanych uładami «ekstremisckimi», na siońnia bolš za miljon unikalnych akaŭntaŭ i bolš za 30 miljonaŭ paviedamleńniaŭ.

Viadoma, što niekatoryja ludzi vydalali i pierastvarali akaŭnty, a častka akaŭntaŭ naležali botam i siłavikam.

Ale sotni tysiač, bližej da miljona, akaŭntaŭ naležać realnym ludziam i pry hetym šmat jakija ź ich drenna abaronienyja abo nie abaronienyja zusim. Usie hetyja ludzi patencyjna mohuć patrapić pad represii, niekatorych ź ich užo trapili.

Jak adroźnić aktyvistaŭ ad machlaroŭ abo śpiecsłužbistaŭ?

Na siońnia ŭ inicyjatyvy jość 9 akaŭntaŭ, ź jakich jany pišuć ludziam. Voś spasyłki na ich, jany vielmi prostyja dla zapaminańnia:

Adpaviedna, Guardian 2, Guardian 3, Guardian 4, Guardian 5, Guardian 7, Guardian 8, Guardian 9, Guardian 11, Guardian 12.

«Našy vałanciory nie patrabujuć ad vas anijakich dadatkovych źviestak, a tolki tłumačać, jak abaranić siabie. Kali ŭ vas jość sumnievy, vy zaŭždy možacie źviarnucca ŭ kantaktny akaŭnt @GrodnograbSOS, jon zamacavany ŭ apisańni kanała @grodno_grab, i pierapravieryć, ci našy vałanciory vam pišuć. Usie našy vałanciory znachodziacca ŭ biaśpiecy pa-za miežami Biełarusi», — kažuć aktyvisty.

Ale paśla skančeńnia kamunikacyi nie zabyvajciesia vydalać pierapisku dla vašaj biaśpieki.

Pamiatajcie: kali da vas źviarnulisia z adnaho z vyšej pieraličanych akaŭntaŭ, heta pravaabaroncy (akaŭntaŭ, jakija skančalisia b na 1, 6 i 10 niama, imia ŭ astatnich adnolkavaje, adroźnivajucca jany tolki ličbami). I naadvarot, kali ŭ vas prosiać niejkija źviestki, niejkija inšyja dziejańni, a nie prosta rajać vydalić, heta nie pravaabaroncy.

Jak reahujuć ludzi?

Vielmi raznastajna.

«Niekatoryja adrazu pišuć słovy padziaki i vydalajuć usio razam z akaŭntam, niekatoryja prosta ihnarujuć, a niekatoryja adrazu błakujuć akaŭnt. Časta nas prymajuć za supracoŭnikaŭ biełaruskich śpiecsłužbaŭ.

Šmat ludziej zabylisia, što kaliści pisali kamientary, tamu admaŭlajuć pryznavać ich za svaje, pakul nie dakažaš advarotnaje», — raskazvaje pradstaŭnik «HrodnaHraba».

Traplajucca i ludzi, jakija vydajuć siabie ciapier za prychilnikaŭ Łukašenki. «Ale paśla našych paviedamleńniaŭ taksama vydalajuć svaje kamientaryi, choć i kažuć spačatku, što jany ničoha nie bajacca i daviarajuć milicyi», — dzielacca aktyvisty.

Siarod tych, kamu jany pisali, byli ludzi, jakija źbiralisia jechać u Biełaruś, bo zabylisia, što pakidali kamientary ŭ pratesnych čatach.

«Byvała, što my pisali ludziam, jakija ŭžo adbyvajuć pakarańnie na «chimii» ci «chatniaj chimii» za kamientary, a taksama tym, kaho za ich niadaŭna zatrymlivali. Traplajucca tyja, chto ŭžo adbyŭ pakarańnie», — dadajuć aktyvisty.

Što inicyjatyva płanuje rabić dalej?

Aktyvisty płanujuć najpierš abpisać usich ludziej, jakija źmiaščali kamientaryi ŭ roznych hrupach i pry hetym majuć uraźlivyja akaŭnty.

Inicyjatyva taksama maje aŭtamatyzavać apracoŭku akaŭntaŭ i spraścić pracu dla aktyvistaŭ, jakija dapamahajuć im.

Pa-treciaje, aktyvisty dumajuć nad instrumientam, jaki dazvolić im šukać paviedamleńni i padpiski ŭ inšych sacyjalnych sietkach.

Pa-čaćviortaje, inicyjatyva płanuje bolš daskanała analizavać vypadki represij. Heta treba, kab vyjavić najbolš častyja pieradumovy, jakija viaduć da zatrymańniaŭ, i prydumać novyja miechanizmy abarony ad ich.

Kali ž vy chočacie padtrymać «Našu Nivu», važny srodak masavaj infarmacyi i bastyjon biełaruščyny, to heta možna zrabić praz Patreon pa spasyłcy tut nižej.

Čytajcie taksama:

Biełarusy stvaryli bot, jaki dapamoža adšukać paviedamleńni ŭ čatach. Voś jak jon pracuje i čamu heta važna dla biaśpieki

Kotatogram: hubazikaŭcy pakazali, jak jany analizujuć pratesnyja čaty. Voś što varta viedać

Tłumačym, jakim čynam siłaviki znachodziać karystalnikaŭ Telegram i jak hetaha paźbiehnuć

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?