U Minsku vyjšaŭ zbornik paezii na iŭrycie.

1. Habrejski detektyŭ

U pieršym žyćci Ela Savikoŭski rabiŭ zapisy ŭ buchhałtarskija knihi, pracujučy hałoŭnym rachunkavodam na centralnych minskich budoŭlach. Naprykład, paśla vajny vypisany pavodle zahadu namieśnicy Savieta narodnych kamisaraŭ BSSR Hrekavaj ź sibirskaha biežanstva jak kaštoŭny pracaŭnik, Savikoŭski ŭziaŭ udzieł u adnaŭleńni minskaj Opiery i Domu ŭrada. Ale mała chto ź jaho siabroŭ viedaŭ, što saramliviec Savikoŭski viadzie burlivaje tvorčaje žyćcio: składaje liryčnyja vieršy na idyšy i aktyŭna drukujecca ŭ biełaruskaj jaŭrejskaj presie, a taksama pierakładaje rasijskich kłasikaŭ na idyš (jaho viadomy pierakład vierša Alaksandra Puškina «Tapielec» («Tate, tate, mit de necn!»). U 1929 h. ubačyła śviet pjesa Savikoŭskaha «Erdlinh» («Ralla»), u 1934 h. — znakamitaja dziciačaja pjesa «Papirene tojben» («Papiarovyja hałuby»). Da taho ž, sasłužyŭcy nie zdahadvalisia, što Eli vučyŭsia ŭ biełaruskaj kansiervatoryi dy znaŭsia z Aładavym i Bahatyrovym, adkul, na žal syšoŭ, nie vytrymaŭšy kpinaŭ kreŭnych.
Ale, peŭna, nivodzin čałaviek na śviecie nie viedaŭ, što Eli piša vieršy ŭ šufladku na jašče adnoj habrejskaj movie, iŭrycie.
Movie, jakija ŭ tyja hady ličyłasia «reakcyjnaj» i «buržuazna-klerykalnaj». Vieršy Savikoŭskaha byli na absalutna zabaronienyja dla savieckaha paeta temy pra pakuty ŭ hieta, pra žalu hodnaje isnavańnie naroda Izraila, jaki na toj čas nie mieŭ svajoj krainy.

2. Paezija jak šyfr

Rukapisy iŭryckich vieršaŭ, niekalki sšytkaŭ, aŭtarstva Savikoŭskaha znajšlisia na antresolach, šmat hadoŭ paśla jaho śmierci. Śpiarša naščadki ličyli, što heta idyš, ale minski paet Hirš Reles zaŭvažyŭ, što heta nie idyš, a iŭryt. Kali razabracca, dyk u hetym nie było ničoha dziŭnaha: Ela Savikoŭski vyvučyŭ iŭryt i navat vykładaŭ jaho, ale toje było daŭno, na pačatku stahodździa, u Varšavie. U savieckija ž časy pad ciskam aficyjnaj palityki dziaržaŭnaha kiraŭnictva pa idyšyzacyi habreja (jakaja mieła na mecie jaho dalejšuju rusifikacyju), Savikoŭski byŭ vymušany pierajści vyklučna na idyš. Nahadajem, idyš — mova ŭschodniejeŭrapiejskich habrejaŭ, składzienaja ź niamieckich, siemickich i słavianskich elemientaŭ, a iŭryt — staražytnaja mova, jakaja šmat stahodździaŭ zachoŭvałasia jak mova śviatych tekstaŭ i nabaženstvaŭ, dy jakuju pačali adnaŭlać u jakaści hutarkovaj vielmi daloka adsiul, na ziamli Izraila, na pačatku XX stahodździa. U savieckija časy idyš ličyŭsia movaj habrejskaha praletaryjatu, a iŭryt -- kłasa pryhniatalnikaŭ-klerykałaŭ.

Finał hetaj amal detektyŭnaj historyi adbyŭsia hetaj zimoju: u minskim vydaviectvie «Šach-plus» vyjšła kniha «El ha-Kachavim»/«Da zorak»,
vybranaj iŭryckaj paezii Eli Savikoŭskaha. Niahledziačy na ekzotyku, atrymałasia vielmi pa-biełarusku: pakinuŭšy dla aficyjnych vydańniaŭ i «aficyjnaj» movy liryčnyja vieršy i zamaloŭki ź miestačkovaha žyćcia, hramadzianskuju liryku i nabalełaje Ela Savikoŭski «zašyfravaŭ» na sakralnaj movie, prychavaŭšy tyja radki dla šuflady i budučych pakaleńniaŭ.

Napisanaja ŭ Biełarusi, kniha taksama i vydavałasia namahańniami tutejšych. Vydańniu zbornika «Da zorak» dapamahli pryvatnyja asoby, pierš za ŭsio ŭnučka paeta Safija Savikoŭskaja, jakaja žyvie ŭ Minsku. U pracy rasčytki iŭryckich tekstaŭ, afarmleńni knihi brali ŭdzieł habrei i biełarusy. Kuryravali prajekt Volf Rubinčyk, vydaviec biełaruska-habrejskaha biuletenia «My jašče tut!», a mastackim afarmlalnikam vystupiŭ Aleś Astravuch, aŭtar idyš-biełaruskaha słoŭnika, a taksama mastačka Alena Saroka. Ź liku zaprošanych haściej — na dobraachvotnych pačatkach paślamovu redahavaŭ viadomy izrailski piśmieńnik Ethar Kieret, baćka jakoha pachodzić z Baranavičaŭ.

Choć vieršy nadrukavanyja na iŭrycie, ale ŭspaminy dački i syna paetaŭ, a taksama źmiest pradublavanyja pa-biełarusku.

Ela Savikoŭski (1893—1959) — paet, dramaturh, kampazitar, pierakładčyk. Naradziŭsia ŭ miastečku Pałonka (ciapier vioska Baranavickaha rajona Bresckaj vobłaści), pamior u Minsku. Pracavaŭ nastaŭnikam, žurnalistam, buchhałtaram. Pisaŭ na idyš i iŭrycie.

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?