Пані Ірына не трымае закваску, а проста залівае аржаную муку кіслым малаком і пакідае на 12 гадзін.

Пані Ірына не трымае закваску, а проста залівае аржаную муку кіслым малаком і пакідае на 12 гадзін.

Лісця назбіралі з восені, каб на ім выпякаць хлеб.

Лісця назбіралі з восені, каб на ім выпякаць хлеб.

У закваску дадаецца пшанічная мука і соль, замешваецца цеста.

У закваску дадаецца пшанічная мука і соль, замешваецца цеста.

Хлеб пяклі толькі ў чыстай хаце.

Хлеб пяклі толькі ў чыстай хаце.

Фота з унікальнай гісторыяй, якое з'ездзіла ў Амерыку.

Фота з унікальнай гісторыяй, якое з'ездзіла ў Амерыку.

Хлеб будзе выпякацца на патэльнях, бо чэрань няроўная.

Хлеб будзе выпякацца на патэльнях, бо чэрань няроўная.

Калі рукамі фармуецца бохан, цеста зверху нібыта нацягваецца.

Калі рукамі фармуецца бохан, цеста зверху нібыта нацягваецца.

Пасля боханы трэба "пасадзіць" у печ.

Пасля боханы трэба "пасадзіць" у печ.

Праз хвілін дваццаць хлеб змочваецца вадой, каб скарынка была крамяная.

Праз хвілін дваццаць хлеб змочваецца вадой, каб скарынка была крамяная.

У вёску Жораўка (Любанскі раён) мы прыехалі пакаштаваць хлеба, які выпякае пані Ірына Жудрык — дырэктарка мясцовага Дома культуры. У 2008 годзе яна арганізавала аматарскае аб’яднанне «Кулідка» (кулідка — гэта тое, што і бохан).

«Дом хлеба» (як называюць яго мясцовыя жыхары) месціцца ў звычайнай вясковай хаце, дзе жанчыны рэгулярна выпякаюць хлеб так, як іх навучылі ў свой час матулі.

— Хлеб я пачала пячы даўно, яшчэ дзяўчынкай. І не выходзіла спачатку, і плакала, і цяжка было (бо цеста ж замешвала на ўсю сям’ю), але ж мусіла маме дапамагаць. Цяпер, праз шмат гадоў, ужо сама вярнулася да гэтай справы, — распавядае пані Ірына.

Калі мы прыехалі, печ была распаленая і рошчына ўжо заквашаная.
Пані Ірына расказала, якім чынам рашчыняла хлеб: яна не трымае закваску, а проста залівае аржаную муку кіслым малаком і пакідае на 12 гадзін. Далей робіць цеста: дадае пшанічнай мукі, солі і замешвае. Гадзіны тры цеста будзе ферментавацца. Тым часам мы можам агледзецца і пагаманіць з гаспадыняй.
На сцяне вісяць павялічаныя старыя фотаздымкі.
Адзін з іх вельмі адметны. На ім сям’я з дзецьмі,
самы малодшы хлопчык — гэта дзед апошняй гаспадыні хаты, Іван Пыж. У пачатку ХХ стагоддзя ён паехаў у Амерыку на заробкі, узяўшы з сабою здымак сваёй сям’і і плеценую з лазы валізу. А вяртаўся назад з той самай валізай, у якой ляжаў здымак, павялічаны і аздоблены прыгожай рамай.
Той самы, што вісіць цяпер на сцяне перад намі. А валіза таксама захоўваецца — у музеі ў Любані.

Па хаце расстаўленыя цікавыя артэфакты: вялізны куфар, старыя ложкі, стол і дзве даўжэзныя лавы, насупраць печы — шыкоўны даўні суднік. Каля печы ціха чакае кухоннае начынне, хлебная лапата ў тым ліку. На печы вісіць вянок. Кабета тлумачыць:

— Увосень назбіралі дубовага і кляновага лісця, каб падкладаць пад кулідкі, пакуль яны выпякаюцца.

Пані Ірына запрашае да стала і трактуе нас свойскім маслам і салёным сырам. Наш хлеб, што мы прывезлі з сабою, быў у гэтай кампазіцыі надзвычай дарэчы. Пакуль трушчым гэтую смакату, распытваем, як выпякалі хлеб раней, пра стаўленне да яго.

— Зазвычай мама рашчыняла хлеб у суботу звечару, ніколі не рабіла гэта ў непрыбранай хаце — каб не абразіць хлеб.
Таму папярэдне ўсё чыста вымывала і прыбірала, вымывалася сама. Толькі потым бралася за хлеб: рашчыняла на ноч, назаўтра зранку замешвала цеста і ўдзень выпякала.
Пакуль цеста падыходзіла, дзецям належала паводзіць сябе прыстойна, бо хлеб любіць цішыню і спакой.
Надзвычай важнай была дзея, калі хлеб саджалі ў печ. Гаспадыня вельмі не любіла, як якая-небудзь суседка прыходзіла і хату менавіта ў гэты час: лічылі, што яна забірае з сям’і дабрабыт. Раней жа ў кожнай хаце хлеб выпякалі.
І кожная гаспадыня была перакананая, што ейны хлеб — найлепшы. Таму пазычаць яго не любілі, казалі, маўляў, «яна [суседка] ж мне такога не верне».
Потым з’явіўся хлеб крамны і гэта была вялікая палёгка — можна было болей не выпякаць яго самастойна. Але па некаторым часе шмат хто ад крамнага хлебу адмовіўся.

Нас цікавіць пытанне: што дадавалі даўней у хлеб?

— Выпякалі хлеб з кменам, а таксама з мацярдушкай. Асабліва смачны быў хлеб з сушанымі чарніцамі!

А ці ўдзельнічаў хлеб у святочных абрадах?

— На Каляды, напрыклад, была завяздёнка: калі на небе поўня, на ноч на падваконне, пад месячнае святло, клалі адмысловую булачку. Яна выпякалася такім чынам: перад тым, як пасадзіць у печ бохан хлеба, на ім пальцам крэмзалі крыжык, потым гэты крыжык на невялікім кавалку цеста здымалі з бохана і выпякалі асобна. Назаўтра гэтую булачку дзялілі паміж усімі сямейнікамі, давалі жывёле — на здароўе і спор.

Пакуль мы гаманілі, цеста саспела і ў печы дагарэлі дровы. Гаспадыня адгортвае жар з чарэні і ставіць на яго патэльні, каб прагрэць. Печ вельмі старая і чарэнь ужо няроўная, таму кулідкі выпякаюцца на патэльнях.

Мокрымі рукамі кабета набірае ў далоні цеста і пачынае фармаваць булку. Бохан адрозніваецца ад камяка цеста тым, што яго верхняя паверхня нацягваецца, дзеля гэтага цеста нібыта падтыкаецца знізу.
Далей гаспадыня кладзе яго на патэльню і ставіць у печ. Калі ўсе кулідкі сфармаваныя і размешчаныя ў печы, яна закрываецца засланкай. Праз хвілін дваццаць кулідкі трэба дастаць і змачыць вадой — каб верхняя скарынка была крамяная. Пасля гэтага хлеб будзе дапякацца яшчэ каля гадзіны. Гаспадыня смяецца:

— Суседзі любяць, калі я пяку тут хлеб: кажуць, цяжка хату абмінуць — такі водар стаіць! Часта заходзяць, каб хаця пакаштаваць хатняга хлеба.

Кабета распавяла пра ідэі развіцця праекту: яна плануе стварыць музей, дзе можна будзе ўбачыць шлях ад зерня да хлеба. Але хата старая і патрабуе сур’ёзнага рамонту, таму ўсе экспанаты пакуль захоўваюцца на гарышчы. Але пані Ірына не губляе энтузіязму і, пакуль мы збіраемся ад’язджаць, рашчыняе хлеб на заўтра.

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй ананімна і канфідэнцыйна?