Падчас сустрэчы Анжэла дастала з сумачкі свой апошні набытак. Вось гэтыя два вышытыя ручнікі з карункамі жанчына набыла ўсяго за 10 рублёў

Падчас сустрэчы Анжэла дастала з сумачкі свой апошні набытак. Вось гэтыя два вышытыя ручнікі з карункамі жанчына набыла ўсяго за 10 рублёў

На жаль, у Анжэлы Міклішус ужо не засталося сваіх родных бабуль. «Не хапае мне іх клопату і мудрасці, з узростам гэта адчуваю вельмі востра, — дзеліцца падчас сустрэчы. — Раней часта казала сяброўцы: «Вось бы мяне якая адзінокая бабулька ўдачарыла».

І што вы думаеце, здарыўся цуд — Анжэла сустрэла бабу Ніну. Здарылася гэта падчас адной з яе вандровак па вёсках.

Гэтае не зусім звычайнае захапленне з’явілася ў жанчыны выпадкова. За больш як тры гады Анжэла на ровары аб’ездзіла каля 70 вёсак Смаргоншчыны. З якой мэтай яна гэта робіць і навошта заўсёды возіць з сабой у заплечніку вышыты ручнік, журналістка «Звязды» даведалася падчас душэўнай размовы.

Пра настальгію, хататэрапію ды сайдынг

— Анжэла, вы з сям’ёй жывяце і працуеце ў Маладзечне, для вандровак жа выбралі Смаргоншчыну. Чаму?

— У нас ёсць хатка ў вёсцы Міхневічы на Смаргоншчыне. Там жылі мае бабуля з дзядулем, там прайшло маё дзяцінства. Калі мяне пытаюць, адкуль я родам, заўсёды адказваю, што са Смаргоншчыны. Але калі б вы мяне раней папрасілі расказаць штосьці цікавае пра Смаргонскі раён, я назвала б толькі буйныя турыстычныя аб’екты — тую ж сядзібу Агінскага ў Залессі, касцёл у Смаргоні. Цяпер жа пра кожную з тых амаль 70 вёсачак, што паспела наведаць, магу расказваць гадзінамі.

А пачалося ўсё са звычайнай велапрагулкі. Неяк летам падчас адпачынку я села на ровар і паехала катацца. Па дарозе завітала ў суседнюю вёску і пачала фатаграфаваць усё, на што ўсміхаліся мае вочы. Потым выклала тыя здымкі ў інстаграме і атрымала такую цёплую зваротную сувязь! Хтосьці пісаў: «Гэтая хатка так нагадвае бабуліну». У людзей была настальгія, і гэта не дзіўна, бо «ўсе мы родам з хат».

Тады я зайшла на сайт райвыканкама, дзе і знайшла спіс вёсак Смаргоншчыны. Іх ажно 325. А я на той момант была ад сілы ў дзесяці. Так узнікла ідэя пазнаёміцца з усімі. Некалькі разоў брала з сабой сваю ўжо дарослую дачку, сяброўку. Але, калі шчыра, мне больш падабаецца вандраваць адной. Тады ёсць толькі я і вёска. Можна спакойна ўсё разгледзець, сфатаграфаваць, што патрэбна. А калі прыязжаеш у вёску ў кампаніі, твая ўвага, як ні круці, больш накіраваная на спадарожніка.

— Якая вёска з тых, што наведалі, найбольш запомнілася, запала ў сэрца?

— Вельмі складана вылучыць нейкую адну, бо з кожнай вёскай складаецца свая непаўторная гісторыя. У Байбы, напрыклад, я вярталася два разы, бо спачатку ездзіла няўмела, без падрыхтоўкі. Толькі па вяртанні пачынала шукаць нейкую інфармацыю. Аказалася, ля Байбаў ёсць былы бровар і млын. А я іх абмінула, бо яны стаяць убаку ад вёскі.

Цяпер я ўжо навучаная, складаю план вандроўкі, шукаю гісторыю вёсачак, якія збіраюся наведаць, напярэдадні вандроўкі. Штосьці цікавае знаходжу ў інтэрнэце, штосьці ў кнігах. У мяне ўжо назбіралася цэлая паліца кніг з успамінамі пра вёскі Смаргоншчыны.

Самая прыгожая вёска з тых, што я бачыла, — Данюшава. Там ёсць прыгорак, з якога адкрываецца неверагодны від на драўляны Траецкі касцёл, ярка-жоўтага колеру, які стаіць на беразе Віліі. Ён быў пабудаваны ў 1809 годзе, у ім захаваўся старажытны арган. Мне пашчасціла трапіць усярэдзіну гэтай святыні не падчас службы, таму там, акрамя мяне, нікога не было. Ведаеце, гэта такое незвычайнае кранальнае адчуванне, яднанне з Богам, якое немагчыма апісаць словамі.

Для мяне кожная вёска асаблівая, у кожнай ёсць свая «разыначка». Галоўнае, прыгледзецца. Гэта можа быць старэнькая драўляная паштовая скрыня, ліштвы на вокнах, клямка на дзвярах закінутай хаты… Я магу бясконца разглядаць драўляныя хаткі. Калі любуюся імі, адпачываю душой, так званая хататэрапія атрымліваецца. Хочацца захаваць іх прыгажосць хоць бы у сваім тэлефоне. Бо час ідзе, вёска змяняецца. Людзі ўзводзяць на месцы драўляных хат дыхтоўныя катэджы, жалезныя агароджы. Мне ж радасна, калі новыя гаспадары захоўваюць хатку ў тым стылі, які ёсць.

Вось і мае бацькі нядаўна пачалі гаварыць аб тым, што добра было б замяніць драўляныя вокны ў бабулінай хаце на пластыкавыя. «Не, толькі не шклопакет, — заступілася я, — я сама буду заклейваць гэтыя вокны».

У Міхневічах ёсць дзядулечка, яму за 90, дык вось яго дачка хацела абшыць хату сайдынгам, але гаспадар супраць: «Маўляў, не хачу, каб мая хата пацела. Як памру, рабіце, што хочаце». Не ўхваляе ён і высокія агароджы з металапрофілю: «Як так, каб я не бачыў людзей, якія па вуліцы ідуць».

Пра гасцінцы, какецтва ды гераньку ў акне

— «Часам бываюць такія вандроўкі, у якіх шчасціць не толькі на краявіды, славутасці, гістарычныя цікавосткі, але і на людзей», — прачытала я ў адной з вашых нататак. Як вясковыя людзі рэагуюць на незнаёмку?

— З цікаўнасцю. У любой вёсцы прыезджы — гэта цэлая падзея. Я заўсёды, калі кагосьці сустракаю, вітаюся, бо гэта няпісанае вясковае правіла. Вяскоўцы, асабліва сталага веку, вельмі адкрытыя, ахвотна ідуць на кантакт. З удзячнасцю ўспрымаюць, калі хтосьці цікавіцца іх жыццём. Раскажуць, і адкуль яны, і колькі гэтай хаце гадоў, і на гарбату могуць запрасіць. На гэты выпадак у мяне заўсёды з сабой цукеркі ці печыва.

Некаторыя сустрэчы — кароткае імгненне, некалькі позіркаў ці хуткая размова. Так, напрыклад, дзед Віця з Пасынкаў з вачыма васільковага колеру пачаставаў мяне яблыкамі са свайго саду, маўляў, «у вас у горадзе такіх няма».

Бываюць знаёмствы з асаблівымі людзьмі, яны — крыніца мудрасці для мяне. Такая бабуля Жэня з Вайнідзенят, якая дзяўчынкай прайшла праз вайну, спаленую фашыстамі вёску, цяжкую працу, але захавала ў сэрцы радасць жыцця і дзявочае какецтва («так сфатаграфуй, каб палку не было відаць»). Я абяцала прыехаць да яе летам, яна абяцала жыць.

З цёплых знаёмстваў — святар Павел з Кеўлаў, яны зачынялі з матушкай царкву, калі ўбачылі мяне, але затрымаліся і запрасілі зайсці, усё паказалі і расказалі.

Анжэла прывозіць бабе Ніне невялічкія падарункі, яе любімыя салодкасці

Анжэла прывозіць бабе Ніне невялічкія падарункі, яе любімыя салодкасці

— Менавіта дзякуючы вандроўкам вы сустрэлі бабу Ніну. Раскажыце, як гэта адбылося?

— Мінулай вясной я заехала ў Вётхава ў пошуках дома, дзе нарадзіўся беларускі літаратар, фалькларыст Арсень Ліс. Але ніхто з вяскоўцаў не ведаў пра пісьменніка, таму накіравалі мяне да мясцовай старажылкі бабы Ніны.

Так я апынулася на ганку самай душэўнай хаткі на вёсцы: фіранкі, геранька ў акне, слупы ля плота ў кветачкі, пяцелька-вяровачка на веснічках. Мяне сустрэла бабулечка ў камізэльцы з рознымі гузікамі, ружовай хустачцы з крывой палкай-апорай. «А чаму ж не ведаю, прадалі тую хату даўно, добрыя людзі там жывуць. Па тым баку, але ж які нумар? Пайшлі, дзетка, пакажу».

Пакуль ішлі да хаты пісьменніка і назад, маё сэрца разбівалася некалькі разоў: «Жыць яшчэ як жыць, а вось дажываць як у адзіноце?», «Малю Бога, каб памерці ў сваёй хаце, больш за ўсё баюся ў прытулак трапіць», «Я б яшчэ пажыла. Выйду, сяду на ганку, і так хораша», «Баюся ўзімку, вёска пустая, суседзяў няма, тут жа во мотаблок скралі», «А я прадавачку прашу. Яна мне лекі купіць», «Бульбу садзіць ужо не буду, як нахілюся, галава цёмная, і валюся», «Дзякуй, дзякуй, дзетка, што так добра пагулялі», «Што ты, што ты, нічога мне не трэба. Пенсія добрая. Ну, хіба зефіру можна» (плача).

З таго дня мы з бабай Нінай і сябруем. Я рэгулярна праведваю яе, прывожу зефір з гораду ці яе любімыя «ляндрынкі» (карамелькі з павідлам унутры). Стэлефаноўваемся часта. Я захапляюся яе стаўленнем да жыцця: «Курачка памерла, я плакала, відаць, і я хутка памру. Трэба будзе дзве курачкі на вясну купіць усё ж такі, можа Бог дасць яшчэ пажыць». «Буду і за цябе маліцца, дзевачка».

Бабе Ніне — 88. Яна адзінокая, у яе няма родных і блізкіх сваякоў. Таму мы неяк адразу адна за адну ўчапіліся… Ведаеце, я часта думаю, хай бы быў такі закон — кожнаму знайсці па бабе Ніне, калі сваіх родных бабуль няма.

Баба Ніна таксама ніколі не адпускае «ўнучачку» дадому без гасцінцаў

Баба Ніна таксама ніколі не адпускае «ўнучачку» дадому без гасцінцаў

Пра замшэлы крыж, вышыты ручнік ды месца сілы

— Анжэла, ведаю, што вы не проста вандруеце па вёсачках, але і стараецеся быць ім карыснай. Прыйшоў час раскрыць інтрыгу — навошта вы ў кожную вандроўку бераце з сабой вышыты ручнік?

— Пачалося ўсё з адзінокага крыжа на скрыжаванні трох дарог. Ён прыцягнуў маю ўвагу, калі я вярталася на ровары дадому з чарговай вандроўкі. Стары, драўляны, замшэлы, пахілены… На ім вісеў шэры ад часу ручнік. Я да яго дакранулася — і ён ператварыўся ў пыл, настолькі быў стары.

Я села перакусіць каля гэтага крыжа. У той момант міма праехала машына, з якой гучала «Малітва» нашых «Песняроў». І тады ў мяне прамільгнула думка: трэба сюды павесіць новы ручнік.

Прыехаўшы дамоў, першым чынам палезла ў інтэрнэт, на «Куфар», дзе і набыла вышываны ручнік. І праз нейкі час паехала яго туды навешваць. Другі ручнік я падарыла старому драўлянаму крыжу ў Гарбачах. Гэта ўжо, можна сказаць, не вёска, а хутар, бо там толькі дзве хаты жылыя. Пазнаёмілася з мясцовымі жыхарамі. Дарэчы, менавіта яны і дапамаглі мне павесіць ручнік на крыж, добраўпарадкавалі тэрыторыю вакол яго. З таго часу я ў кожную вандроўку бяру вышыты ручнік.

У кожную вандроўку Анжэла бярэ з сабой ручнік — падарунак прыдарожнаму крыжу

У кожную вандроўку Анжэла бярэ з сабой ручнік — падарунак прыдарожнаму крыжу

— А як выбіраеце, на які крыж павесіць ручнік?

— Я павязваю ручнікі толькі на адзінокія крыжы. Калі бачу, што на крыжы няма ручніка, але яго хтосьці даглядае, не буду ўмешвацца, каб нікога не пакрыўдзіць.

У мяне да прыдарожных крыжоў з маленства асаблівае стаўленне. Памятаю, штораз, калі разам з бабуляй Ірай заходзілі ў вёску, яна абавязкова прыпынялася ля крыжа і хрысцілася. І мне казала: «І ты пахрысціся, унучачка». Пры гэтым тлумачыла, што «гэта значыць, ты прыйшла сюды з добрымі намерамі». Раней на ўсіх вясковых крыжах віселі вышытыя ручнікі, таму гэта для мяне вяртанне да вытокаў, нешта сваё, роднае.

У мяне ёсць мара, каб і сёння на кожным крыжы вісеў наш вышыты беларускі ручнік. Калі я пачала расказваць пра свае падарункі прыдарожным крыжам у сацсетках, адна майстрыца прапанавала: «Я хачу на такую справу вам даслаць свой вышыты ручнік». Гэта так кранальна.

І цяпер час ад часу зусім незнаёмыя людзі, даведаўшыся пра маю маленькую добрую справу, бескаштоўна перадаюць у падарунак крыжам скарбы, якія ім дасталіся ад бабулі ў спадчыну і ляжаць у шафе без справы. Так, дзякуючы гэтым вандроўкам, маё жыццё набыло нейкі новы глыбокі сэнс.

Мне радасна, што пра мае вёсачкі даведваюцца ўсё больш і больш людзей. Не так даўно мне напісала адна дзяўчына, якая ні разу не была на Смаргоншчыне, а пасля таго, як падпісалася на маю старонку, захацела прыехаць. Я яе звазіла — паказала вёску Жодзішкі, распавяла шмат цікавых гісторый пра сваю малую радзіму.

— А ў самой не было думкі пераехаць жыць у вёску?

— Гэта мая мара. Спадзяюся, некалі ўгавару свайго гарадскога мужа і мы пераедзем жыць у вёску, бо я ў душы вясковая жыхарка. Ад Маладзечна да Міхневіч кіламетраў з трыццаць, як толькі з’яўляецца магчымасць, я саджуся на цягнік і еду туды. Мне там добра. Гэта маё месца сілы. Пабуду нават паўдня і вяртаюся дадому настолькі натхнёная, як быццам мяне, як той тэлефон, паставілі на падзарадку.

Чытайце таксама:

Беларуска падаравала сваю вясковую хату першаму-лепшаму чалавеку і не можа нарадавацца

«Юрка. Яйкі, хлеб, малако, каўбаса — 37 руб». Чаму ў беларускіх вёсках квітнее гандаль «на вэксаль»?

Калядны трэнд — саламяны павук. Як беларусы вяртаюцца да традыцый і пераасэнсоўваюць іх у сучаснасці

«Таго, што я зафіксаваў, ужо немагчыма знайсці. Было і не стала». Круглянскі настаўнік больш за 40 гадоў збірае асаблівасці мясцовай гаворкі

Клас
72
Панылы сорам
9
Ха-ха
4
Ого
12
Сумна
27
Абуральна
51